Ova izložba nastala je spajanjem kolekcija Galerije Matice srpske i Nacionalnog umetničkog muzeja u Temišvaru, prikazujući paralele među umetnicima, temama, idejama i umetničkim vizijama nekadašnjeg zajedničkog kulturnog prostora.
Među 60 prikazanih umetničkih dela, među kojima su ikone, portreti, pejzaži, mrtve prirode i apstraktne kompozicije, su dela Stefana Teneckog, Teodora Ilića Češljara, Pavela Petrovića, Konstantina Danila, Stevana Aleksića, Uroša Predića, Zore Petrović i Vase Pomorišca.
”Drago nam je što je saradnja između dva muzeja koji imaju veoma slične kolekcije, sličnu istoriju i neguju iste profesionalne standarde, postala toliko vidljiva i značajna”, istakla je upravnica Galerije Matice srpske Tijana Palkovljević Bugarski.
Govoreći o zajedničkom kulturnom prostoru na koji ukazuje ova izložba, Palkovljević Bugarski je rekla da je poredeći stalne postavke dva muzeja, Galerije Matice srpske i Nacionalnog umetničkog muzeja u Temišvaru, jasno da su prisutni isti autori, teme, stilovi, što govori o jedinstvu umetničkog prostora koji može da se nazove Austro-Ugarska, centralna Evropa ili zapadni Balkan .
”Geografski je promenljivo, ali suštinski predstavlja pripadnost jedinstvenom modelu i obavezuje nas da zajednički brinemo o tom nasleđu bez obzira u kojoj državi živimo i koje smo nacionalnosti”, dodala je, istakavši da ”za kulturno nasleđe ne postoje granice država već svi zajedno pripadamo zajedničkom evropskom kulturnom prostoru”.
”Verujem da će ova saradnja biti temelj za buduće projekte u pogledu konzervacije, edukacije i novih izložbenih projekata”, zaključila je upravnica GMS.
Paralele
Kustoskinja Galerije Matice srpske Aleksandra Čelovski ukazala je na nekoliko umetničkih imena iz 18, 19. i 20. veka koja se javljaju u kolekcijama oba muzeja.
Među imenima je slikar Stefan Tenecki koji je bio vezan za Arad i Temišvarsku eparhiju, a njegova dela nalaze se u stalnoj postavci oba muzeja, potom Teodor Ilić Češljar, slikar rođen u Temišvaru, najpre se školovao u zografskim radionicama, a potom se njegova dela pojavljuju na različitim geografskim tačkama u okviru Karlovačke mitropolije.
Kada je reč o 19. veku, u pitanju su dela slikara Konstantina Danila – njegovo ime vezuje se za grad Zrenjanin, ali se istovremeno njegovi portreti nalaze u kolekciji oba muzeja.
Među najznačajnijim imenima koja nam ilustruju paralele dva grada i muzeja jeste i ime slikara Stevana Aleksića, čija su dva autoportreta, i ikone, takođe prikazane na izložbi.
Dela iz kolekcije Nacionalnog umetničkog Muzeja u Temišvaru i Riznice Srpske pravoslavne eparhije temišvarske i Galerije, nalaze se dela koja svedoče o tome da su ova dva grada u prošlosti pripadala jedinstvenom kulturnom kontekstu pod okriljem Habzburške monarhije i Karlovačke mitropolije.
Izložbu zaokružuju dela nastala nakon 1918. godine od kada se, usled društveno-političkih okolnosti, Novi Sad i Temišvar više ne nalaze unutar jedne države.
foto: MNART
foto: MNART
foto: MNART
foto: MNART
”Muzeji neobično uporedive istorije”
Ova dva muzeja, Galerija Matice srpske i Nacionalni umetnički muzej u Temišvaru imaju neobično uporedive istorije koje se mogu videti u ličnostima njihovih osnivača, umetnicima i umetničkim delima koja su oni sakupljali.
Obe zbirke osnovane su sredinom 19. veka iz inicijalnih zaveštanja dva velika dobrotvora i svetionika doba prosvetiteljstva – Save Tekelije i Žigmonda Ormoša, a potekle su iz naučnih društava.
Sava Tekelija na putu
Čuveni portret Save Tekelije koji zauzima centralno mesto u glavnoj sali Galerije Matice srpske, koja upravo nosi njegovo ime, po prvi put, otkako je donesena u Novi Sad, odlazi na put.
Ovaj veliki reprezentativni portret naslikao je Tan Mor 1861. godine u Pešti.
”Ovaj portret Save Tekelije je po prvi put u Rumuniji. Interesantna je to što se njegov veliki reprezentativni portret, nakon što je naslikan u Pešti i prebačen u Novi Sad, po prvi put putuje van granica Srbije i sada se nalazi u Baroknoj sali Nacionalnog umetničkog muzeja u Temišvaru. Ovo je, na neki način, njegov povratak u zavičaj, na neki način, s obzorom da je rođen u Aradu, a sada je se nalazi u Temišvaru”, istakla je Aleksandra Čelovski.
Izložba ”Paralele. Novi Sad / Temišvar” bila je deo projekta Novi Sad – Evropska prestonica kulture, a sada se realizuje u okviru Evropske prestonice kulture Temišvar.
Duško Stojanović
akademski slikar i grafičar
Nekada je, u različitim društvenim sistemima i periodima razvoja ili propadanja, kultura uvek bila potisnuta ili sklonjena. Kultura je opasna jer donosi činjenice, istinu, život i emociju, a to se ne uklapa ni u jedan sistem. Zato nije čudo što istorija pokazuje da su je često proglašavali dekadentnom ili opasnošću po društvo.
Vida Ognjenović
rediteljka i književnica
„Odbijamo da budemo žrtve, nema razloga da vlast žrtvuje kulturu. Neka sa žrtvuje sama, neka se vlast sama preispita za svoje greške a ne da ih naplaćuje od kulture. Glasniku se glava ne seče. Bojeći se da ih je kultura prepoznala i prozrela, pokušavaju da uguše kulturu. Pa slabi su im zubi“.