Nakon premijere u Beogradu, film će biti prikazan pred novosadskom publikom 21. aprila u Kulturnoj stanici Svilara.
Film i digitalna rekonstrukcija Jermenske crkve nastali su u okviru projekta „Evropsko nasleđe, lokalna sećanja: Digitalna rekonstrukcija Jermenske crkve u Novom Sadu”.
Ova crkva bila je jedan od najvažnijih podsetnika na postojanje male, ali značajne jermenske zajednice u tom gradu.
Nalazila se u samom centru grada, preko puta zgrade glavne pošte, tik uz zgradu Komunalne banke, a sa njenim nestankom, čini se da je nasleđe novosadskih Jermena, kao i njihov doprinos, potpuno zaboravljeno.
Dokumentarac vizuelne umetnice Snežane Mijić i scenariste Vladimira Petrovića zasnovan je na razgovorima sa stručnjacima i protkan ličnim sećanjima savremenika: novinara i fotografa Borivoja Mirosavljevića, koji je živeo u neposrednoj blizini crkve; nekadašnje učenice srednje građevinske škole u Novom Sadu Edite Vajs, koja je više puta posetila crkvu; te univerzitetskog profesora Nikole Grdinića, koji je odrastao preko puta, u Menartovoj palati, i sa svog prozora posmatrao rušenje crkve.
Pored dokumentarca, publika će imati priliku da u 3D prostoru, uz pomoć VR naočara, zaviri u unutrašnjost, kao i da sagleda spoljašnjost nekadašnjeg zdanja, koje je nestalo početkom šezdesetih godina prošlog veka.
Izradom 3D modela crkve, za potrebe dokumentarnog filma i VR ture, bavio se Živica Ranisavljev.
U radu su korišćeni arhivski planovi sa tačnim merama, veliki broj arhivskih fotografija i dostupna dokumentacija.
Jermenska zajednica svoje utočište u Novom Sadu, tada Petrovaradinskom Šancu, pronašla je davne 1739. godine.
U velikom ratu koji se tada vodio između Turske i Austrije, Beograd je ponovo pao pod tursku vlast, te su njegovi žitelji, među njima i Jermeni, krenuli ka severu kako bi sačuvali svoje živote.
Već sredinom 18. veka podigli su svoju prvu crkvu, jednostavnu baroknu građevinu, koja je nestala u velikom bombardovanju Novog Sada tokom Bune 1849. godine.
Iako se od tog momenta broj Jermena u gradu počeo smanjivati, ipak su obnovili svoju crkvu uz svesrdnu pomoć koju je pružila velika dobrotvorka Marija Trandafil, a nova crkva završena je 1872. godine.
Novi generalni urbanistički plan, donet pedesetih godina prošlog veka, predvideo je produžavanje tadašnjeg Bulevara maršala Tita, zbog čega su mnogi objekti morali biti porušeni, među kojima i Jermenska crkva.
Iako upisana u registar spomenika kulture, zaštita je skinuta 1960. godine, što je otvorilo put njenom rušenju.
Uprkos glasnom protivljenju brojnih intelektualaca, javnost nije bila dovoljno snažna da objekat sačuva.
Crkva je nestala, a jedini tragovi o postojanju jermenske zajednice u Novom Sadu su grobnica-kosturnica porodice Čenazi iz 18. veka, kao i predmeti iz crkve koji se čuvaju u Muzeju grada Novog Sada.
U autorskom timu su i snimatelji Tibor Varga i Aleksandar Radetić, montažerka Ema Teokarević, dizajn i motion animaciju radila je Marija Stepanović, a društvene mreže vodila je Ljiljana Božić.
Projekat je realizovala neformalna grupa ExKultura sredstvima dobijenim kroz program „Evropsko iz Srbije”, uz podršku NVO Telok iz Kragujevca, kao i uz stručnu i organizacionu podršku Sinhro HUB-a iz Pančeva.
Ulaz je besplatan.
Duško Stojanović
akademski slikar i grafičar
Nekada je, u različitim društvenim sistemima i periodima razvoja ili propadanja, kultura uvek bila potisnuta ili sklonjena. Kultura je opasna jer donosi činjenice, istinu, život i emociju, a to se ne uklapa ni u jedan sistem. Zato nije čudo što istorija pokazuje da su je često proglašavali dekadentnom ili opasnošću po društvo.
Vida Ognjenović
rediteljka i književnica
„Odbijamo da budemo žrtve, nema razloga da vlast žrtvuje kulturu. Neka sa žrtvuje sama, neka se vlast sama preispita za svoje greške a ne da ih naplaćuje od kulture. Glasniku se glava ne seče. Bojeći se da ih je kultura prepoznala i prozrela, pokušavaju da uguše kulturu. Pa slabi su im zubi“.